Czym są nootropy? Jak je bezpiecznie stosować

Artykuł zatwierdził dietetyk Maciej Pokarowski - Autorem artykułu jest ZnamProdukt.pl

Rhodiola rosea, gotu cola, hupercyna, Alpha GTC – te tajemniczo brzmiące nazwy to nic innego, jak naturalne substancje zwiększające możliwości naszego mózgu. Powszechnie znane jako nootropy lub leki prokognitywne, środki te dostępne są bez recepty lub wydawane z przepisu lekarza.

Co to są nootropy

Pojęcie leków nootropowych funkcjonuje w medycynie już od lat siedemdziesiątych XX-go wieku. Wprowadził je chemik Corneliu E. Giurgea – aż do dziś nootropami określa się substancje o działaniu poprawiającym funkcje poznawcze – pamięć, uwagę czy koncentrację.

Dodatkowym działaniem tych substancji jest niwelowanie zaburzeń nastroju i innych problemów natury nie tylko emocjonalnej, ale też mentalnej.

Choć nootropy znane są już od wielu lat, obecnie zyskują większą niż kiedykolwiek wcześniej popularność. W czasach, gdy wymagamy od naszego mózgu więcej, jednocześnie jest on bardziej obciążony i przemęczony. Aby zachować jego pełną sprawność, wspomagamy się różnego rodzaju lekami i suplementami.

Do nootropów zaliczane są zarówno substancje pochodzenia naturalnego, jak i leki syntetyczne.

Nazywane też lekami prokognitywnymi, nootropy wykorzystywane są w leczenie różnych chorób, głównie tych o podłożu neurologicznym. Stosuje się je m.in. u pacjentów cierpiących na chorobę Alzheimera.

Leki nootropowe znane są także jako boostery mózgu, nootropiki, środki prokognitywne oraz smart drugs.

Nootropy to nie dopalacze

Moda na dopalacze pojawiła się nagle, narobiła wielu szkód i szybko zniknęła. O ile jednak dopalacze są substancjami o niekwestionowanym negatywnym wpływie na ludzki organizm, o tyle nootropy tak naprawdę są lekami lub po prostu naturalnymi substancjami o działaniu stymulującym.

Wykorzystywane w leczeniu różnych schorzeń, leki tego typu zostały też przystosowane od potrzeb zdrowych ludzi, którzy chcą osiągnąć efekt zwiększenia możliwości umysłowych i poznawczych.

Nootropy nie mają nic wspólnego z dopalaczami. Przede wszystkim są to legalnie dostępne preparaty, które można kupić w sklepach lub aptekach – w tym wiele bez recepty. Stosowane w rozsądnych dawkach, są bezpieczne i nie wywołują efektów niepożądanych.

Tak naprawdę zdecydowana większość z nas stosuje nootropy każdego dnia. Wystarczy wymienić zwykłą kawę, bez której nie wyobrażamy sobie rozpoczęcia dnia. Zawarta w kawie kofeina odpędza sen, poprawia koncentrację, zwiększa refleks i produktywność.

Rodzaje nootropów

Za nootropy uznaje się substancje takie jak m.in.:

  • kofeina,
  • żen-szeń.
  • lecytyna,
  • teanina,
  • miłorząb dwuklapowy,
  • winpocetyna,
  • nicergolina,
  • piracetam,
  • pochodne amfetaminy(np. dekstramfetamina),
  • modafinil,
  • metylofenidat,
  • inhibitory cholinoesterazy (np. rywastygmina, donepezyl),
  • alkaloidy sporyszu (głównie zawarta w nim hydergina),
  • memantyna,
  • atomoksetyna,

Jak widać, na liście tej znajdują się zarówno substancje dobrze nam znane i powszechnie doceniane za swoje właściwości zdrowotne, jak i środki o tajemniczo brzmiących nazwach, a nawet pochodne amfetaminy.

Lista leków nootropowych nie jest stała. Co jakiś czas naukowcy odkrywają prokognitywne działanie jakiejś substancji. W przypadku innych środków po jakimś czasie okazuje się, iż wcale nie mają one znaczącego wpływu na nasze funkcje poznawcze.

W zależności od substancji, jakie zostały użyte do produkcji środków nootropowych, funkcjonują na rynku medycznym jako leki lub suplementy.

Jak działają nootropy

Nootropy nie bez przyczyny bywają nazywane substancjami inteligentnymi. Z jednej strony przywracają one równowagę różnych procesów zachodzących w mózgu. Z drugiej – niwelują nieprawidłowości powstałe w naszym układzie nerwowym.

Właśnie dzięki temu środki nootropowe działają kompleksowo, poprawiając naszą zdolność umysłową i formę emocjonalną.

Wpływ leków nootropowych i innych tego typu substancji na nasz organizm jest złożony i wielokierunkowy. Przede wszystkim środki te regulują poziom neuroprzekaźników w mózgu.

Dopamina, serotonina itp. odpowiedzialne są za przekazywanie sygnałów pomiędzy komórkami nerwowymi. Gdy substancji tych jest zbyt mało, nasz mózg nie funkcjonuje prawidłowo. Nootropy pomagają przywrócić ich prawidłowy poziom.

Środki nootropowe zwiększają przepływ krwi przez mózg. Lepsze ukrwienie to lepsze dotlenienie, a jak wiadomo dotleniony mózg pracuje lepiej i wydajniej. Krew zaopatruje też komórki w cenne składniki odżywcze.

Nootropy normalizują połączenia między poszczególnymi partiami mózgu. Działają też przeciwutleniająco, przeciwzapalnie i neuroprotekcyjnie. Co to znaczy?

Działanie neuroprotekcyjne to w praktyce nic innego, jak ochrona naszego mózgu przed starzeniem, niedotlenieniem, toksynami i stresem oksydacyjnym.

Dla kogo polecane?

Leki nootropowe mogą stosować nie tylko osoby zmagające się z chorobami układu nerwowego, ale też m.in. osoby wychodzące z nałogów, zawodowo uprawiające sport wiążący się z dużym wysiłkiem fizycznym, ale też takie, które do tej pory z aktywnością fizyczną były na bakier i chcą coś w tym zakresie zmienić.

Pacjentom w podeszłym wieku leki nootropowe pomogą uniknąć przykrych konsekwencji starzenia. Natomiast zmagającym się z depresją, zaburzeniami nastroju i innymi problemami natury emocjonalnej i psychicznej pozwolą zniwelować czynniki biochemiczne mające wpływ na ich stan.

Nootropy mogą też stosować osoby na co dzień zmagające się z sytuacjami stresowymi, narażone na duży wysiłek umysłowy, jak również uskarżające się na problemy z pamięcią i osłabioną koncentracja.

Środki tego typu wykorzystuje się w leczeniu pacjentów ciepiących na zaburzenia snu, a także różnego rodzaju choroby neurodegradacyjne, zaburzenia ruchu i mowy.

Jakie nootropy stosować

Wybór środków nootropowych zależy przede wszystkim od skali problemu, z jakim się zmagamy. Wszelkie nieprawidłowości warto skonsultować z lekarzem. Często bowiem okazuje się, iż zaburzenia pamięci czy koncentracji to efekt znacznych niedoborów jakiegoś składnika w naszej diecie.

Zdarza się również, iż osłabienie zdolności umysłowych to efekt jakiejś przewlekłej choroby, np. niedoczynności tarczycy, niewydolność wątroby lub nerek, a nawet infekcji układu nerwowego wywołanej przez bakterie lub wirusy.

Warto więc wcześniej się zbadać. Lekarz rozwieje wątpliwości odnośnie naszego stanu zdrowia. Jeśli uzna, iż nasze problemy wynikają ze „zwykłego” przeciążenia czy zaburzenia pewnych funkcji mózgu, może przepisać leki nootropowe na receptę.

Jeśli tak się stanie, skorzystajmy z nich.

Natomiast gdy wybieramy leki bądź suplementy diety dostępne bez recepty, postawmy na te roślinne. Naturalne substancje są tak samo skuteczne jak syntetyki, nie narażają nas za to na niepożądane efekty uboczne.

Czy nootropy naprawdę są bezpieczne

Niezależnie od tego, jakie leki stosujemy, zawsze obowiązują te same zasady bezpieczeństwa. Przede wszystkim nigdy nie kupujmy tego typu produktów z niesprawdzonych źródeł. Targowiska, uliczne stragany, nocne kluby – to nie są miejsca na sprzedaż wyrobów medycznych.

Kupując środki od niesprawdzonej osoby, podejmujemy duże ryzyko. W najlepszym wypadku zjemy podróbkę leku, która w ogóle nie zadziała – składać się bowiem będzie z mąki i papieru toaletowego.

W najgorszym – spożyjemy toksyczną substancję lub nawet narkotyki. Jeden błąd może zaważyć na całym naszym życiu. Kupujmy więc nootropy ze sprawdzonych źródeł – w aptekach, drogeriach, sprawdzonych i wiarygodnych aptekach internetowych lub na stronie producenta.

Druga zasada to stosowanie leków czy suplementów zgodnie z ich przeznaczeniem i w odpowiednich dawkach. Nawet najbardziej naturalne substancje mogą okazać się szkodliwe, jeśli zastosujemy zbyt duże dawki

Nigdy też nie przyjmujmy leków na receptę, która została wypisana na kogoś innego. Środki te nie bez powodu są na receptę – jeśli zastosuje je osoba bez wyraźnych wskazań lekarskich, każdy lek może zaszkodzić.

Prawidłowo dawkowane, leki nootropowe i suplementy diety o takim działaniu są bezpieczne. Pamiętajmy, iż środki te przechodzą różne badania i testy. Nie byłyby dopuszczone do obrotu, jeśli nie spełniałyby podstawowych norm bezpieczeństwa.

Związki chemiczne zawarte w naturalnych nootropach nie powodują efektów ubocznych i nie uzależniają.

Najlepsze naturalne nootropy

Ludzie praktycznie od zawsze używali różnego rodzaju roślin i ziół, by zwiększyć swoje zdolności poznawcze. Obecnie jednak mamy większą niż kiedykolwiek wiedzę medyczną, dzięki której możemy wykorzystać i w sposób bezpieczny łączyć najsilniejsze i najbardziej efektywne substancje nootropowe.

Poniżej opisaliśmy kilka naturalnych substancji o działaniu prokognitywnym. Uznawane są za jedne z najskuteczniejszych nootropów. Dostępne w formie leków lub suplementów, mogą być bezpiecznie stosowane przez większość osób dorosłych.

Alpha GPC

To skrót od nazwy składnika o nazwie alfa-glicerylofosforylocholina – rodzaju choliny, niezwykle ważnej w prawidłowej pracy naszego układu nerwowego. Ten silny środek prokognitywny wspiera wytwarzanie acetylocholiny – neuroprzekaźnika niezbędnego w procesie uczenia się i tworzenia śladu pamięciowego.

Alpha GPC jest nootropem bardzo skutecznym i chętnie wykorzystywanym w leczeniu choroby Alzheimera.

Badania przeprowadzone przez włoskich naukowców z School of Medicinal and Health Products wykazały, iż prawidłowy poziom acetylocholiny ma istotny wpływ na koncentrację i zdolność do skupienia uwagi. (1)

Alpha GPC nie powoduje żadnych efektów ubocznych, nawet przy długotrwałym stosowaniu.

Hupercyna

Podobnie jak Alpha GCP, hupercyna ma wpływ na stężenie acetylocholiny. Działanie tej substancji nie polega jednak na zwiększaniu produkcji acetylocholiny, lecz na blokowaniu aktywności acetylocholino esterazy – enzymu rozkładającego ten ważny dla naszego mózgu neuroprzekaźnik.

Hupercyna wspiera neurogenezę, poprawia pamięć i zdolność uczenia się. Wykazuje też bardzo silne działanie ochronne komórek ludzkiego mózgu. Badania przeprowadzone przez Walter Reed Army Institute of Research w Waszyngtonie potwierdziły pozytywny wpływ hupercyny na pacjentów po urazach mózgu i zmagających się z nałogami. (2)

Hupercyny nie należy jednak stosować długotrwałe. Najlepsze efekty przynosi bowiem przy suplementacji doraźnej.

Gotu cola

Wąkrota azjatycka, nazywana też gotu colą, to roślina lecznicza, powszechnie stosowana w medycynie ajurwedyjskiej. Zawiera mnóstwo substancji wykazujących działanie prokognitywne, m.in. saponiny, flawonoidy, kwasy triterpenowe, fitosterole, aminokwasy, a także witaminy A, E, C, K, magnez itp.

Gotu cola stabilizuje nastrój, działa neuroprotekcyjnie, przeciwzapalnie, a także opóźnia proces starzenia się komórek. Poprawia przepływ krwi, dzięki czemu zwiększa zaopatrzenie mózgu w tlen i cenne składniki odżywcze.

Ta naturalna substancja nootropowa działa antagonistycznie do kortyzolu. Niweluje więc negatywne skutki silnego i długotrwałego stresu, który ma destrukcyjny wpływ na nasz mózg. Potwierdzają to badania z 2005 r. przeprowadzone na myszach przez indyjskich specjalistów z Kasturba Medical College. (3)

Gotu cola wyróżnia się dobrą dostępnością oraz praktycznie zerowym ryzykiem wystąpienia efektów ubocznych.

Rhodiola rosea

Roślina ta zyskała uznanie przede wszystkim ze względu na swoje właściwości poprawiające witalność i dodające energii. Udowodniono jednak, iż jej stosowanie znacząco poprawia nasze zdolności kognitywno-poznawcze. (4)

Rhodiola rosea zawiera naturalne związki psychoaktywne, które działają hamująco na monoaminooksydazy – enzymy wpływające na nasz mózg negatywnie w stanach wysokiej presji.

Nootropy zawierające rhodiolę roseę świetnie sprawdzają się w przypadku osób zmagających się z bardzo dużym przeciążeniem fizycznym i psychicznym. Nie tylko poprawiają naszą sprawność umysłową, ale też samopoczucie i ogólną kondycję organizmu.

Wybierając odpowiedni suplement diety zawierający tę naturalną substancję prokognitywną, zwróćmy uwagę na ekstrakt. Najlepsze działanie w zakresie wspierania naszego mózgu wykazują salidrozydy (rodiolozydy) oraz tyrozol.

Ginkgo biloba

Przez wielu z nas lepiej znana jako miłorząb japoński, ginkgo biloba to roślina bogata w  we flawonoidy i terpenoidy. Powszechnie stosowana jako lek usprawniający pracę mózgu u osób starszych, może być stosowana także przez młodszych pacjentów.

Miłorząb japoński działa neuroprotekcyjne i antyoksydacyjne, poprawia przepływ krwi, zapobiega obumieraniu neuronów i zwalcza wolne rodniki. W rezultacie zwiększa zdolność do przyswajania wiedzy, podnosi odporność na stres, niweluje skutki długotrwałego stresu i zmęczenia oraz poprawia ogólną sprawność umysłową.

Naturalne nootropy, które dobrze znamy

Powyższa lista roślin i substancji o egzotycznych nazwach nie wyczerpuje oczywiście wszystkich skutecznych nootropów. Jeśli wolimy postawić na dobrze nam znane środki, sięgnijmy po preparaty zawierające żeń-szeń, lecytynę, różeniec górski, L-teaninę, kofeinę, cytryniec chiński czy kakaowiec.

Nootropy zawierające wymienione substancje nie działają aż tak silnie jak te egzotyczne, omówione wcześniej. Jednak w przypadku wielu osób okażą się zupełnie wystarczające.

Jeśli zmagamy się np. z chwilowym spadkiem koncentracji wywołanym przemęczeniem, a w najbliższym czasie nie możemy zaplanować żadnego urlopu, śmiało możemy sięgnąć po nootropy o umiarkowanym działaniu.

To zdecydowanie lepsza decyzja niż zwiększenie ilości wypitej kawy z siedmiu do ośmiu filiżanek dziennie. Naturalne suplementy pomagają, a przy tym nie szkodzą i nie uzależniają.

Gdzie kupić nootropy

Naturalne nootropy oraz te dostępne na receptę znajdziemy w aptece. Sporo tego typu środków oferują też drogerie, sklepy zielarskie, a nawet działy medyczne w większych marketach. Jeśli poszukujemy konkretnego produktu, z pomocą przychodzą nam sklepy internetowe.

Nie wszystkie leki i suplementy diety zawierające substancje prokognitywne dostępne są w Polsce. Niektóre można kupić przez zagraniczne serwisy. Decydując się na taką możliwość, pamiętajmy o ostrożności – kupujmy wyłącznie z wiarygodnych źródeł i wcześniej dowiedzmy się jak najwięcej o środku, jaki wybraliśmy.

Jeśli mamy wątpliwości, nie kupujmy. Wybór jest tak duży, że z pewnością uda nam się znaleźć lek czy suplement diety o wiarygodnym składzie, odpowiadający naszym potrzebom.

Słowo przestrogi

Środki nootropowe pomagają zwiększyć nasze możliwości intelektualne i poradzić sobie z problemami z pamięcią czy koncentracją. Nie istnieją jednak żadne dowody na to, że naturalne nootropy „podkręcają” umysł u osób, które takich problemów nie mają.

Nootropy nie są cudownymi lekami, które dodają punktów ilorazu inteligencji. Nie sprawią też, że będziemy mogli np. uczyć się całą noc intensywnie, a rano wstać i z uśmiechem na ustach zdać egzamin. Nootropy nie są legalną wersją amfetaminy.

Aby rzeczywiście wzmocnić nasz umysł i funkcje poznawcze, musimy też dbać o zdrowy styl życia. Zrównoważona dieta bogata w cenne składniki odżywcze, regularna aktywność fizyczna – bez tego wszystkiego nawet najlepszy lek nie pomoże nam na dłuższą metę.

Pamiętajmy więc o tych wszystkich zasadach i stosujmy nootropy, jeśli to konieczne. Środki te w bezpieczny sposób wspierają nasze zdrowe nawyki i pomagają radzić sobie z codziennymi wyzwaniami.


  1. 1: Tayebati SK, Tomassoni D, Nwankwo IE, Di Stefano A, Sozio P, Cerasa LS, Amenta F. Modulation of monoaminergic transporters by choline-containing phospholipids in rat brain. CNS Neurol Disord Drug Targets. 2013 Feb 1;12(1):94-103. PubMed PMID: 23244432. [dostęp: 18.02.2020]
  2. 1: Ved HS, Koenig ML, Dave JR, Doctor BP. Huperzine A, a potential therapeutic agent for dementia, reduces neuronal cell death caused by glutamate. Neuroreport. 1997 Mar 3;8(4):963-8. PubMed PMID: 9141073. [dostęp: 18.02.2020]
  3. 1: Rao SB, Chetana M, Uma Devi P. Centella asiatica treatment during postnatal period enhances learning and memory in mice. Physiol Behav. 2005 Nov 15;86(4):449-57. Epub 2005 Oct 6. PubMed PMID: 16214185. [dostęp: 18.02.2020]
  4. 1: Darbinyan V, Aslanyan G, Amroyan E, Gabrielyan E, Malmström C, Panossian A. Clinical trial of Rhodiola rosea L. extract SHR-5 in the treatment of mild to moderate depression. Nord J Psychiatry. 2007;61(5):343-8. Erratum in: Nord J Psychiatry. 2007;61(6):503. PubMed PMID: 17990195. [dostęp: 18.02.2020]

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *